Ortadoğu’da yeniden yükselen tansiyon, Avrupa’da uçak yakıtı sıkıntısı yaşanabileceği endişesini artırdı. Kıta ülkeleri ABD ve Asya’dan yeni tedarikçiler bulup rafinerilerde üretimi yükseltse de Avrupa, olası bir sevkıyat kesintisine karşı dünyanın en kırılgan bölgelerinden biri olmaya devam ediyor.
İngiltere, Fransa ve Almanya, onlarca yıldır devam eden rafineri kapanışları nedeniyle riskin en yüksek olduğu ülkeler arasında gösteriliyor. Avrupa’nın uçak yakıtı ihtiyacında Ortadoğu’dan ve Hürmüz Boğazı üzerinden gelen sevkiyatlara bağımlılığı sürüyor.
Enerji danışmanlık şirketi Energy Aspects’in 18 Haziran tarihli verilerine göre Avrupa’nın üçüncü çeyrekte günlük yaklaşık 600 bin varil uçak yakıtı açığı vermesi bekleniyor.
Aynı dönemde ABD’de günlük 116 bin, Asya-Pasifik bölgesinde ise 425 bin varil arz fazlası oluşacağı tahmin ediliyor.
Avrupa’daki uçak yakıtı stoklarının haziran başında 38 milyon varil seviyesinde bulunduğu belirtildi. ABD’nin stokları ise aynı dönemde 99 milyon varil olarak hesaplandı.
Bu verilere göre Avrupa’nın elindeki yakıt, 30 günden az talebi karşılayabilecek düzeyde. Bu oran, dünyanın büyük uçak yakıtı pazarları arasındaki en düşük stok güvencesine işaret ediyor.
ÜRETİM ARTTI ANCAK RİSK SÜRÜYOR
Uluslararası Enerji Ajansının son aylık raporundaki geçici verilere göre Avrupa’daki uçak yakıtı stokları mayıs sonunda geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 10 arttı. Rafinerilerin üretiminde ise yüzde 30’luk yükseliş kaydedildi.
Ancak stok ve üretimdeki artışın Avrupa’ya yalnızca yaklaşık bir aylık hareket alanı sağladığı belirtiliyor.
Rystad analisti Janiv Shah, mevcut koşulların devam etmesi halinde ağustos ayı boyunca arz sıkışıklığı yaşanmasını beklediklerini söyledi.
Avrupa Birliği Enerji Komiseri Dan Jorgensen de yaz tatili sezonunun sonlarına doğru uçak yakıtı stoklarının daha da azalabileceği uyarısında bulundu. Jorgensen, ihtiyaç duyulması halinde üye ülkelerin ulusal rezervlerinden yakıt serbest bırakılmasının Brüksel tarafından koordine edileceğini açıkladı.
Savaş öncesinde deniz yoluyla taşınan küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu.
ABD ve İsrail’in şubat sonunda İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın ardından boğazdaki sevkıyatlar büyük ölçüde kesintiye uğramış, geçişler haziran ayında kısmen yeniden başlamıştı.
Ancak temmuz ayında ABD ve İran arasında yeniden başlayan karşılıklı saldırılar, geçici ateşkesi ve enerji sevkıyatlarını bir kez daha tehlikeye attı.
Avrupa, savaş öncesinde ithal ettiği uçak yakıtının yaklaşık yarısını Ortadoğu’dan temin ediyordu. Boğazdaki yeni bir kapanmanın ya da uzun süreli geçiş sorununun kıtadaki yakıt açığını büyütebileceği değerlendiriliyor.
KANADA’DAN GÜNEY KORE’YE YENİ TEDARİKÇİLER
Avrupa, arz sıkıntısını önlemek için geleneksel tedarikçilerinin dışında Kanada, ABD, Nijerya, Hindistan ve Güney Kore gibi ülkelere yöneldi.
Kpler verilerine göre Avrupa’nın uçak yakıtı ithalatı haziran ayında günlük 673 bin varile çıkarak Ekim 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
ABD ve Nijerya, Avrupa’nın en büyük tedarikçileri olurken Kuveyt, Kanada, Hindistan ve Güney Kore’den de sevkıyat yapıldı.
Hindistan’dan yapılan ithalat haziran ayında şubattan bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Kuveyt’ten günlük yaklaşık 25 bin varillik yakıtın ise gemiden gemiye aktarım yoluyla ağustos ayında Avrupa’ya ulaşması bekleniyor.
Savaş öncesinde Kuveyt, Avrupa’nın en büyük uçak yakıtı tedarikçilerinden biri olarak öne çıkıyordu.
İTALYA ÜRETİMİ ARTIRDI
Avrupalı rafineriler de ithalat bağımlılığını azaltmak için üretimi yükseltti. İtalya’daki rafineriler, yılın ilk dört ayında uçak yakıtı üretimini yüzde 10 artırdı.
Ülkenin yakıt ithalatı yüzde 6 azalırken yerli üretim mart ve nisan aylarında talebin yaklaşık yüzde 70’ini karşılayacak seviyeye ulaştı.
İtalya’nın uçak yakıtı üretim kapasitesinin yaklaşık yarısını elinde bulunduran enerji şirketi Eni’nin, Avrupa dışından yarı işlenmiş petrol ürünleri ithal ederek üretimini artırdığı belirtildi.
Kuzeybatı Avrupa’da uçak yakıtının varil fiyatı mart sonunda ulaştığı 215,32 dolarlık rekor seviyeden yaklaşık 133,27 dolara geriledi. Bu düşüş, havayolu şirketlerinin maliyetleri üzerindeki baskıyı bir ölçüde hafifletti.
Uçak yakıtı, havayolu şirketlerinin işletme giderlerinin genellikle yüzde 20 ila 25’ini oluşturuyor.
Ancak uzmanlar, yakıt fiyatlarındaki düşüşün kısa vadede uçak bileti fiyatlarına indirim olarak yansımasını beklemiyor. Güçlü yolcu talebi, sınırlı uçuş kapasitesi ve şirketlerin yakıt tasarrufu amacıyla bazı seferleri azaltması, bilet fiyatlarının yüksek kalmasına neden oluyor.
