Ekonomim gazetesi yazarı Alaattin Aktaş, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın haziran ayı merkezi yönetim bütçe verilerini analiz ederek, ekonomideki son tabloyu okuyucularına aktardı.
Aktaş’ın değerlendirmelerine göre, bütçe tablosunda görünürde olumlu bir seyir yaşansa da geçmişten gelen faiz yükü ve dönemsel kaymalar rakamlar üzerinde belirleyici oldu.
BÜTÇE DENGESİ VE DEVRİALAN FAİZ YÜKÜ
Aktaş, bütçe verilerindeki genel iyileşmeye dikkat çekerken, “Merkezi yönetim bütçesi haziran ayında 114 milyar lira fazla verdi” dedi. Geçen yılın aynı ayında 330 milyar liralık açık verildiği hatırlatıldığında, bu tablonun müthiş bir iyileşmeye işaret ettiğini Aktaş, vurgulandı.
YILIN İLK ALTI AYINDA BÜTÇE AÇIĞI 943 MİLYAR LİRA OLARAK GERÇEKLEŞTİ
Geçen yılın ilk altı ayında 980 milyar lira olan bütçe açığındaki görünürde yalnızca yüzde 4’lük gerilemenin, enflasyon dikkate alındığında çok daha büyük bir orana denk geldiği belirtildi.
Alaattin Aktaş, geçmişin kötü veya yanlış icraatlarının yükü olan faiz ödemelerinin bugünkü bütçe dengesini bozduğunu, faiz yükü olmasaydı çok daha olumlu bir tablo çizileceğini ifade etti. Bu kapsamda faiz dışı dengeye ilişkin şu detaylar aktarıldı:
“Bu yıl haziran ayında 202 milyar lira faiz ödemesi yapıldı. Yılın ilk altı ayında ise toplamda yaklaşık 1,5 trilyon (1 trilyon 464 milyar) lira faiz ödendi. Faiz ödemeleri hariç tutulduğunda haziran ayındaki faiz dışı fazla 316 milyar lira oldu. Yılın ilk yarısındaki faiz dışı fazla ise 521 milyar lira olarak hesaplandı. Yılın ikinci yarısında yaklaşık 1,3 trilyon lira (1 trilyon 277 milyar) faiz ödemesi yapılacağı ve yılın tamamındaki faiz faturasının 2,7 trilyon lirayı aşacağı öngörüldü.”
VERGİ GELİRLERİNDEKİ “COŞKUNUN” PERDE ARKASI
Haziran ayında bütçenin fazla vermesinde ana etkenin, vergi gelirlerinde yaşanan yüzde 72’lik artış olduğu belirtildi. Aktaş, vergi gelirlerindeki bu rekor artışın “takvim etkisinden” kaynaklandığını belirtirken, “Gelir vergisi tevkifatı 496 milyar liraya ulaştı ve haziran ayındaki 1 trilyon 316 milyar liralık toplam vergi tahsilatından yüzde 38 pay aldı. Gelir vergisi tevkifatında, geçen yılın haziran ayındaki 201 milyar liraya göre yüzde 147 oranında artış yaşandı. Mayıs ayının üçte birinin tatille geçmesi nedeniyle söz konusu aydaki tevkifat tahsilatı 75 milyar lirada kaldı; bu nedenle haziran rakamları aslında iki aylık (ortalama 285 milyar lira) bir tahsilatı yansıtıyor. Bayram tatili dolayısıyla KDV beyannamelerinin haziran ayına kayması, mayıs ayında 35 milyar lira olan dahilde alınan KDV’nin haziranda 243 milyar liraya sıçramasına yol açtı” dedi.
EŞEL MOBİL SİSTEMİNİN BİLANÇO ETKİSİ
Aktaş’ın köşe yazısında, akaryakıtta uygulanan “eşel mobil” sisteminin maliyeti ve işleyişi de ele alındı. Bu sistemle vatandaştan daha az vergi alındığı belirtilerek hazineye yansıyan tabloda ortaya çıktı. Aktaş, şu ifadeleri kullandı:
“Geçen yılın mart-haziran döneminde akaryakıt ve doğalgazdan toplam 153,6 milyar lira Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) alındı. Bu yılın aynı dönemindeki ÖTV tahsilatı 55,1 milyar lirada kaldı ve görünürde 98,5 milyar liralık bir kayıp oluştu. Ancak akaryakıt fiyatlarındaki artışın KDV gelirlerini yükseltmesiyle, bu 98,5 milyar liralık kaybın üçte birinin KDV tahsilatıyla telafi edildiği öngörüldü.”
Uygulamanın detaylarına değinen Aktaş; mart ayından haziran sonuna kadar akaryakıt zamlarının yüzde 75’inin ÖTV’den karşılandığını, pompaya yalnızca yüzde 25 yansıma olduğunu hatırlattı. Temmuz ayında zam gelmesi durumunda ÖTV’den karşılanacak tutarın yüzde 50 olacağı, ağustos ve eylülde ise bu oranın yüzde 25’e düşeceği belirtildi. Uygulamanın ekim ayı başında tamamen sona ereceği aktarıldı.
